اما واکنش های برخی به اعلام این تغییر شغلی خیلی جالبتر از این آزمون شخصی بود. 

قبل از اینکه این تغییر یعنی تحویل دادن سمت سردبیری اتفاق بیفتد نظری برای سایت بی اخلاق دیگربان گذاشتم و از آنها خواستم تنها عنوان “سردبیر آینده روشن” را در گزارش مطلب وبلاگ شخصی من حذف کنند. کامنتی که منتشر شد و مایه تمسخر من توسط دیگر کامنت گذاران شد اما در عمل به آن اعتنایی نشد. 

بعد از انتشار پست “دیگر سردبیر آینده روشن نیستم” یکی از سایت های به اصطلاح سبز، در خبری، برکناری سردبیر سایت اصولگرا به خاطر انتقاد از وزارت اطلاعات را تیتر کرد. واقعا در جواب این توهم ناب چه می توان گفت؟ شاید دست اندرکاران ندای سبز آزادی خود مستقیما با وزارت اطلاعات تماس گرفته اند و از ایشان دلیل استعفای من را پرسیده اند!

به هر صورت تجربه نوشتن از سیستم امنیتی جمهوری اسلامی، که البته بار اول هم نبود، تجربه جالبی بود. این تجربه نشان داد که نه این سیستم اصطلاحا لولوخورخوره است، که نشود از آن نوشت و نه غیر قابل نقد. هر چند بعضی ها می گویند که تو پشتت گرم است اما وقتی از مطلبی نتوان ایراد حقوقی گرفت، رصدگر بی اخلاق خارجی، هر برداشتی بکند، اصل مطلب که مشخص است! و بالاخره هر کسی هم چنین مطلبی را بنویسد، پشتش به قانون گرم خواهد بود.

وبلاگ نویسی در ایران شاید به علت راحت طلبی و تمایل به نتیجه گرفتن زودهنگام توسط عده ای از وبلاگ نویسان سیاسی به قهقرا رفته است. کسانی که در پست های وبلاگشان کاملا آشکارا قانون را زیر پا می گذارند و بعد با پر رویی سرشان را بالا می گیرند و می گویند در ایران وبلاگ نویسان را بازداشت می کنند! اینها با حرکت تند و تیز و غیر قانونی اشان، راه را بر هر نقدی می بندند.

نکته آخر هم اینکه اگر تا دو روز قبل دست های من برای نوشتن از بعضی چیزها به عنوان سردبیر یک رسانه مذهبی بسته بود، حالا دیگر دست هایم باز است و عهد هیچ کسی در گردنم نیست. حالا با دست های باز می نویسم.

پی نوشت: خواهند گفت این پست را به زور یا از ترس نوشته ام باعث تفریح من می شوند فقط.

جرم اصلی اعلام شده توسط دادستان برای آقای حکمتی، اقدام علیه امنیت ملی کشور از طریق همکاری با سرویس جاسوسی ایالات متحده، سیا است. اما برای اثبات این جرم، کدام یک از عناصر آن باید تحقق یافته باشند؟

نخستین عنصر هر جرم، عنصر قانونی است. در تعریف عنصر قانونی باید گفت تنها فعل یا ترک فعلی جرم محسوب می شود که در قانون برای آن مجازاتی در نظر گرفته شده باشد، یا به عبارتی قانون آن را جرم محسوب نموده و برای آن مجازاتی معین کرده باشد.

درباره جرم اقدام علیه امنیت ملی قانون گذار ما در موارد متعددی، نسبت به جرم انگاری اقدام کرده است. ماده ۵، بند ۱ قانون مجازات اسلامی  به طور کلی به این جرایم اشاره دارد اما مهمترین ماده، ماده ۵۰۲ قانون مجازات اسلامی می باشد که در آن آمده است: “هر کس به نفع یک دولت بیگانه و به ضرر دولت بیگانه دیگر در قلمرو ایران مرتکب یکی از جرایم جاسوسی شود بنحوی که به امنیت ملی صدمه واردنماید به یک تاپنج سال حبس محکوم خواهدشد .” ماده ۵۰۸ نیز در مورد اتهام آقای حکمتی مصداق دارد زیرا می گوید: ”هرکس یا گروهی با دول خارجی متخاصم بهر نحو علیه جمهوری اسلامی ایران همکاری نماید ، در صورتیکه محارب شناخته نشود به یک تا ده سال حبس محکوم می گردد.”

پس در عنصر قانونی جرم، بحثی نیست. اتهامات وارد شده به آقای حکمتی با توجه به این مواد قانونی و مواد قانونی که در قانون جرائم نیروهای مسلح درباره جاسوسی و اقدام علیه امنیت ملی کشور آمده است، قابل طرح هستند. اما دیگر عناصر جرم نیز باید مورد بررسی قرار گیرند.

دومین عنصر هر جرم، که به اندازه عنصر اول مهم است، عنصر مادی است. در تعریف عنصر مادی آمده است: عنصر مادی به معنای ظهور پدیده مجرمانه در عالم واقع است. جنایاتی که افراد در ذهن خود مرتکب می‌شوند هیچگاه جرم تلقی نمی‌شود. به همین جهت مجرد قصد و تصمیم برای وقوع یک جرم کافی نیست.

در واقع صرف داشتن قصد انجام کاری در ذهن یک فرد، برای وقوع یک جرم کافی نیست و باید عملی برای تحقق آن صورت پذیرد. البته حتما این عمل نباید عمل خاصی مثل خرید لوازم جاسوسی باشد بلکه در برخی از جرائم در میان گذاشتن قصد یک جرم با دیگر اشخاص هم در زمره شروع به جرم به حساب می آید و به عنوان عملی مادی تلقی می شود.

در مورد جرم آقای حکمتی با استناد ماده ۵۰۸ قانون مجازات اسلامی، وی از مدت ها قبل با دولت امریکا در مواردی همکاری کرده است که می تواند مصداق این ماده شمرده شود. خدمت در ارتش آمریکا، همکاری پژوهشی با وزارت دفاع آمریکا، آموزش زبان و فرهنگ اسلامی و عربی به سربازان آمریکایی؛ مصاحبه با سازمان مرکزی جاسوسی آمریکا، سیا؛ همکاری با DAE (معلوم نیست منظور از DAE کدام بخش از سیا است) و در نهایت حضور در پایگاه بگرام در افغانستان و اقدام به تحلیل اطلاعاتی اوضاع و اتفاقات ایران، از جمله اعترافات صریح متهم است که هیچ شک و شبهه ای برای تحقق عنصر مادی باقی نمی گذارد.

سومین عنصر هر جرمی، عنصر معنوی یا قصد و نیت مجرم برای ارتکاب جرم است. زیرا اگر عنصر قانونی و عنصر مادی جرمی فراهم باشد ولی متهم قصد انجام ان را نداشته باشد، نمی توان وی را به انجام جرم متهم کرد. در تعریف عنصر معنوی آمده است: قصد سوء فاعل جرم، اراده آزاد او در هنگام انجام عمل و قوه تمیز خوب و بد در شخصی است که عمل مجرمانه‌ای را مرتکب می‌شود. باید توجه داست که نیت با انگیزه تفاوت دارد.

اکثر جرایم به محض شروع عنصر مادی، عنصر معنوی را نیز به همراه دارند. این یعنی لازم نیست مشخص شود که یک جاسوس ابتدا با خودش قصد جاسوسی کرده است و سپس نسبت به انجام آن اقدام کرده است بلکه به صرف شروع به عملیات جاسوسی، عنصر مادی و معنوی توامان محقق می شوند. در این مورد نیز از آنجا که متهم سالها به انجام عنصر مادی اشتغال داشته است، حرفی از فقدان عنصر معنوی نمی توان زد.

بعد از تحقق سه عنصر قانونی، مادی و معنوی جرم، باید به سراغ این نکته رفت که آیا اتهام در نظر گرفته شده برای آقای حکمتی از سوی دادستان، وارد است و وی مرتکب جرم “اقدام علیه امنیت ملی از طریق همکاری با دولت های بیگانه” شده است؟ از قرائن و شواهد چنین بر می آید که پاسخ به این سوال منفی است. در واقع آقای میرزایی حکمتی با توجه به فعالیت های نیروهای وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی ایران، موفق به انجام جرم در نظر گرفته شده به شکل کامل نشده است و به اصطلاح حقوقی، جرم وی عقیم مانده است. یعنی از اقدامات آقای حکمتی ضرری به جمهوری اسلامی ایران نرسیده است. البته این عقیم ماندن جرم به رغم جمع آوری تمامی مقدمات و وسایل لازم و تلاش های متهم صورت گرفته است و وی سعی و تلاش خود ر ابرای انجام عمل مجرمانه به شکل کامل انجام داده است.

سوال مطرح شده این است که این عقیم ماندن جرم با اجرای کامل جرم چه تفاوتی دارد و آیا در این صورت، مجازات متهم تفاوتی خواهد کرد؟

در تعریف جرم عقیم آمده است که در این جرم مسیر مجرمانه تا انتها طی می شود و می توان قصد مجرمانه را به طور روشن احراز کرد. اما به دلایلی خارج از اراده مجرم، این جرم تحقق نمی یابد. 

در مورد مجازات جرم عقیم، به گفته دکتر نوربها در کتاب زمینه حقوق جزای عمومی، در قانون مجازات اسلامی عنوان خاصی پیش بینی نشده است و در اکثر موارد چنانچه اقدامات انجام شده جرم باشد، متهم به مجازات همان جرم ها محکوم می شود. مع هذا در مواردی مشابه جرم آقای حکمتی، از آنجا که متهم سعی و تلاش خود را در انجام عمل مجرمانه انجام داده است، امکان محکوم شدن به حداقل مجازات جرم نیز وجود دارد و البته جمع بین مجازات ها نیز امکان پذیر است. یعنی مجازات هر عمل مجرمانه به اضافه مجازات جرم اصلی.

در یک جمع بندی کلی می توان گفت انجام جرم نسبت داده شده به متهم با دفاعیاتی مانند فقدان عنصر مادی یا عنصر معنوی یا عنصر قانونی، قابل رفع نیست و وی باید به عنوان اقدام علیه امنیت ملی مجازات شود اما از آنجا که جرم وی، به همت سربازان گمنام امام زمان (عج) قبل از وقع کشف شده است، احتمالا حداکثر مجازات این جرم برای وی در نظر گرفته نخواهد شد. 

 پی نوشت: این پست بر مبنای اخبار منتشر شده از نخستین جلسه دادگاه آقای امیر میرزایی حکمتی نوشته شده است و ممکن است براساس اطلاعات منتشره از جلسه بعدی، اطلاعات آن نیاز به بازنگری داشته باشند.

مدتی می گذرد، شاید یک روز یا دو روز و سپس از یکی از شبکه های سراسری، فیلمی از اعترافات یک یا چند جاسوس با نشان دادن چند وسیله به عنوان ابزار جاسوسی پخش می شود. متهمین های یکسانی را می خوانند و به جاسوسی اعتراف می کنند. چشم هایشان سیاه شده است و قیافه هایشان مشخص نیست. متن هایی که می خوانند سر دستی تنظیم شده است و چیز خاصی در آنها نیست.

 انگشت اتهام به سمت آمریکا یا اسرائیل یا چند کشور غربی نشانه می رود. اما مدرک خاصی دال بر این ارتباط ارائه نمی شود.

وزارت اطلاعات این چنین بهترین پرونده های اطلاعاتی خود را حرام می کند. پرونده هایی که اگر در کشورهای دیگر بود، با بیشترین جنجال تبلیغاتی پوشش داده می شد اما به لطف رویکرد اشتباه و عقب مانده وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی ایران به رسانه ها، در ایران حیف می شود.

اما چرا وزارت اطلاعات ایران، چنین کاری می کند و از گذشته ها درس نمی گیرد؟ درسی که سپاه آن را فرا گرفته است و در ماجرای اسیر کردن پهپاد آمریکایی، آن را به خوبی پس داد اما روابط عمومی وزارت اطلاعات، هنوز آن را فرا نگرفته است؟

تکنیک های روابط عمومی، کارهای سخت و غیر قابل دسترسی به خصوص برای وزارتی ها نیستند. ضربه خبری اول، اطلاع رسانی مستمر، ارائه جزئیات اقناع کننده و صحیح، در دام انداختن حریف با انتشار اطلاعاتی که به ظاهر قابل تکذیب باشند اما بعد با اطلاعات تکمیلی درست بودن آنها مشخص شوند، از جمله این تکنیک ها هستند.

به عنوان مثال در پرونده عامل ترور دانشمندان هسته ای، وی از وجود رایانه ای با دو سیستم عامل، یکی آشکار و دیگری نهان نام برد. چیزی که با عنوان سیستم عامل مجازی برای کاربران حرفه ای رایانه امری شناخته شده است. اما وی از نام “ویندوز قرمز” استفاده کرد. اسمی که تنها یک نامگذاری ساده بود اما تبدیل به عامل تمسخر وزارت اطلاعات شد. در حالی که می شد ازین مساله به عنوان یک نکته جزیی کاملا اقناع کننده استفاده کرد.

اطلاع رسانی از مسیرهای مختلف، به خصوص از مسیرهای غیر رسمی از دیگر راه کارهای فراموش شده در روابط عمومی وزارت اطلاعات است. در حالی که سپاه پاسدران به خوبی دریافته است که باید اطلاعات دفاعی و امنیتی را از راهکاری غیر از روابط عمومی سپاه پاسداران منتشر کرد تا از بار مسوولیت آن کاسته شود و در عین حال با ابهام به وجود آمده در درستی آن، ترس در دل دشمن افزون گردد.

از سوی دیگر راهکار اعترافات تلویزیونی، دیگر خیلی نخ نما شده است. در این اعترافات تقریبا چیز خاصی گفته نمی شود. یک مجری نریشنی را اغلب با چند اشتباه می خواند واز آنجا که باید تصویری هم پخش شود، چند تصویر کم و بیش مرتبط پخش می شود. جای کارشناسان اطلاعاتی داخلی و خارجی خالی است. کسانی که گفته هایشان به صورت موردی چند روز بعد در رسانه ها شنیده می شود.

وقتی رهبر انقلاب خبر از صد سند متقن از دخالت آمریکا در امور ایران می دهد، این یک ضعف وزارت اطلاعات است که این اسناد را که به احتمال زیاد در اختیار دارد، به شکل قانع کننده منتشر نمی کند.

درباره امکان استفاده روابط عمومی وزارت اطلاعات از شبکه های اجتماعی برای انتشار اخبار درست و صحیح یا شایعات نزدیک به حقیقت بهتر است صحبت نکنیم چون احتمالا کلماتی مثل توئیتر، فیس بوک و گوگل پلاس، برای دست اندرکاران این روابط عمومی مثل روابط عمومی اکثر ادارات دولتی ایران، کلماتی غریب هستند.

پی نوشت:

1ـ این مطلب را به بهانه خبر بازداشت جاسوس سیا در ایران نوشتم. زحمات سربازان گمنام امام زمان(عج) قابل تقدیر و تیزبینی ایشان واقعا ستودنی است. اما انعکاس ضعیف و نادرست اخبار، این زحمات را واقعا هدر می دهد. امیدوارم این مطالب باعث ناراحتی این سربازان وفادار ولایت نشود.

2ـ وبلاگ نویسی در ایران تا زمانی که دروغ و تهمتی زده نشود و به کسی توهین نشود، آزاد است. چند وقتی است که این آزادانه نوشتن در چارچوب قانون را تجربه می کنم. منصفانه باید بگویم تقریبا از همه چیز می توان نوشت، حتی از دستگاه امنیتی!

قبلا درباره وزارت اطلاعات ایران نوشته‌ام:

یک مقایسه ساده میان دو سرویس اطلاعاتی ایران و آمریکا

چرا خبر استعفای وزیر اطلاعات خیلی زود منتشر شد؟

 هک فکری، هک فیزیکی

البته راه های بهتری هم برای مقایسه سرویس های اطلاعاتی موجود است که از آن جمله می توان میزان درگیر بودن با تهدیدها و تهدیدهایی که از دست سرویسی در رفته است را بر شمرد. این مقایسه ها باید با رعایت وسعت سرزمینی و میزان موضوعات درگیر صورت گیرد چرا که اگر تنها براساس دفعاتی که واقعه به خطر اندازنده امنیت ملی در کشوری، اندازه گیری شود، نتیجه گیری درست نخواهد بود. مثل اینکه بگوییم از آنجا که سرویس های اطلاعاتی آمریکا، حمله به برج های دوقلو را پیش بینی نکرده بودند، در مقایسه با ایرانی که اصولا چنین تهدیدی را نداشته است، خیلی ضعیف هستند!

اما وقتی موضوع مقایسه، یکی باشد؛ مساله ساده تر است. اینجاست که می توان میان تلاش وزارت اطلاعات ایران برای دستگیری ریگی و عاقبت تلاش سیا برای دستگیری بن لادن، مقایسه ای انجام داد.

ـ عبدالمالک  ریگی، تروریستی که از دستان آمریکا قاپیده شد

وقتی رسانه های ایرانی خبر از دستگیر عبدالمالک ریگی دادند، تنها ایرانی ها نبودند که از تعجب انگشت به دهان ماندند. ریگی یک تروریست تنها و بدون پشتیبان نبود که در جاده ها راهزنی کند و بعد هم چند سرباز نیروی انتظامی که کلاشنیکف را مثل باتوم در دست می گیرند و فرق یک تکه چوب با اسلحه را به سختی درک می کنند، او را گرفته باشند.

ریگی یک تروریست مسلح و تجهیز شده توسط آمریکایی ها بود که حداقل دو سرویس اطلاعاتی به طور مستقیم از او حمایت می کردند. در عین حال از حمایت رسانه ای نیز برخوردار بود و رادیوهای رسمی با وی به عنوان آزادی خواه! مصاحبه می کردند.

ریگی را اگر چه می توانستند از راه دور به قتل برسانند، اما سرویس اطلاعاتی جمهوری اسلامی ایران تصمیم به دستگیری او و در واقع قاپیدن او از دستان سرویس اطلاعاتی مقابل گرفت تا نشان دهد که خرگوش واقعی را زودتر و قبل از همه پیدا می کند و تا دیگران بفهمند که دیگر خرگوشی در کار نیست، مدتی به دور خودشان بچرخند.

در میانه راه بازگشت از قرار ملاقات با یک سرویس اطلاعاتی، فانتوم های ایرانی هواپیمای حامل ریگی را به زمین نشاندند. این فانتوم های ساخت آمریکااین قدر در هوا چرخیدند و اجازه خروج هواپیمای حامل ریگی را ندادند که حتی سوخت هم کم آوردند یعنی احتمال کمبود سوختشان می رفت و لذا برای آنها تانکر پرنده ای که آن هم ساخت آمریکا بود، بنزین هواپیمای تولید ایران را رساند تا ترویست تحت حمایت آمریکا از چنگال عدالت خارج نشود.

کسی عکس ریگی را پنهان نکرد. دادگاه او برگزار شد و به دار کشیده شد. تروریستی که مستقیما توسط یک سرویس اطلاعاتی حمایت می شد، از دستان آن سرویس و دوستان دیگرش ربوده شد، محاکمه شد، اعدام شد. پرونده ریگی از آغاز تا پایان در سرویس اطلاعاتی ایران، شاید شش ماه هم نکشیده باشد.

در عین حال بلافاصله بعد از بازداشت ریگی اعلام کردند که وی با همکاری آی اس آی سرویس ا طلاعاتی پاکستان دستگیر شده است. سرویسی که البته بن لادن زیر گوش خودش را تا سال ها تشخیص نمی دهد!

ـ بن لادن، مرد ۲۵ میلیون دلاری ای که سر آخر زنده به دام نیفتاد

روی دیگر این مقایسه، تلاش سرویس اطلاعات مرکزی آمریکا، سیا برای دستگیری خطرناک ترین مجرم تحت تعقیب سالیان سال ایالات متحده است.

بن لادن اسما و رسما تحت حمایت هیچ سرویس اطلاعاتی ای نبود. پاکستان و افغانستان، دو کشوری که ادعا می شد بن لادن در آنها مخفی شده است، یکی تحت سلطه و دیگری تحت اشغال آمریکا بود. تمامی ارتباطات آنلاین و مخابراتی دنیا برای یافتن بن لادن اسکن می شد. اما در نهایت چه چیزی عنوان شد.

آمریکایی ها بن لادن را از دستان هیچ سرویس اطلاعاتی ای نقاپیدند. او را در هیچ دادگاهی محاکمه نکردند. و حتی خبری از اعدام نبود. جسدی را راست کردند که بن لادن است  و سپس آن را بدون عکس و فیلمی، به دریا انداختند.

جدای از اینها ۱۰ سال و حتی بیشتر دنبال بن لادن گشتند و عاقبت آن را زیر گوش خودشان یافتند. اینها همه بر فرض صحت ادعاهای آمریکایی هاست البته.

مدیر سرویسی که موفق به بازداشت ریگی شده بود، به عنوان تنها سرویس قابل اعتماد که توانایی رد گیری و بازداشت هدف هایش را دارد، گفته است که بن لادن قبلا مرده بود و حالا به همین خاطر عکسی از جسدش نیست.

حالا می شود بین کار سربازان گمنام امام زمان و کارمندان و مزدوران قراردادی سی آی ای مقایسه کرد.  بی طرفانه مقایسه کنیم و عده و تجهیزات هر دو سرویس را در نظر بگیریم. کاری که از دوستان آمریکایی ها و مدعیان بی طرفی، کمتر بر می آید!

اما چرا چنین خبری بدون تایید و به سرعت منتشر شده است؟ برای این سوال چند جواب وجود دارد.

یکم: خبر به سرعت منتشر نشده است. بلکه پس از انتشار خبر، مرجع اصلی ای که باید در مورد استعفای وزیر اطلاعات نظر بدهد، یعنی رهبر معظم انقلاب، نظر منفی خود را اعلام کرده اند. این دلیل به نظر نادرست می رسد چرا که با توجه به اشراف رهبری و دفتر ایشان بر اتفاقات کشور، چنین خبری با سرعت به دست ایشان می رسد تا تصمیم مقتضی را اتخاذ نمایند.

دو: برخی رسانه‌ها بدون تایید و صرفا با دریافت خبر، اقدام به انتشار خبر کرده‌اند. این دلیل نیز نمی‌تواند درست باشد چرا که در اصل خبر پذیرش استعفای وزیر اطلاعات و انتصاب وی به عنوان “مشاور اطلاعاتی دولت” منتشر شده است و در عمل تا چنین اتفاقی نیفتد، امکان انتشار این خبر وجود ندارد. در واقع خبر به وجود نمی آید که قبل از تایید منتشر شود.

سه: شخص یا اشخاصی در دولت بدون اینکه منتظر نظر رهبر انقلاب شوند، این خبر را منتشر کرده‌اند. این یکی تا اندازه‌ای محتمل به نظر می‌رسد. البته این شخص یا اشخاص شاید به خاطر هیجان خبر، این خبر را منتشر کرده‌اند و در عین حال از اینکه تصمیماتی در سطح استعفای وزیر اطلاعات باید با هماهنگی رهبر انقلاب باشد، مطلع نبوده‌اند.

چهار: خبر درست بوده است. تایید هم شده است. رسانه‌های منتشر کننده هم درست عمل کرده‌اند. اما رهبر انقلاب به دلیل مصلحتی، دستور به عدم پذیرش استعفای وزیر محترم اطلاعات داده‌اند. این پاسخ می تواند بیشتر از پاسخ های قبلی به حقیقت نزدیکتر باشد.

در عین حال باید گفت انتشار سریع یک خبر می‌تواند خود اهرم فشاری برای تایید یک تصمیم باشد. می‌توان چنین گفت که “خبر دیگر منتشر شده است” یا “استعفا رسانه‌ای شده است” تا جلوی پس گرفتن استعفا یا هر تصمیم دیگر را گرفت. این مساله با پی گیری رسانه‌های منتشر کننده خبر و سپس رسانه‌‌هایی که خبر را تکذیب می‌کنند، تا اندازه‌ای مشخص می‌شود.

دست اندرکاران عرصه تولید اخباری مانند خبر “استعفای وزیر اطلاعات دولت دهم” باید به این نکته دقت کنند که اخباری در این سطح را باید پس از تایید نهایی و بدون قصد فشار به شخص یا گروهی منتشر کرد چرا که هزینه تکذیب این اخبار بسیار بالاست و نشان از اختلاف در سیاست‌های داخلی جمهوری اسلامی ایران می‌دهد. اختلافی که احتمالا وجود ندارد!

اما منظور از هک فیزیکی و هک فکری چیست؟

هک فیزیکی عبارت از هر نوع عملی است که باعث از بین رفتن سخت افزار یا اطلاعات رسانه مورد نظر شود، از حمله به سایت اینترنتی رسانه گرفته تا حمله نظامی!

هک فکری اما عبارت است از هدف گرفتن آدم ها و روندهای تولید محتوا در این رسانه ها که از نفوذ دادن آدم های خودی تا بی اعتبار کردن آدم های اصلی رسانه هدف را شامل می شود.

برای شروع بررسی، چند رسانه اصلی را که به نظر من بیشتر در معرض خطر هک فکری و فیزیکی هستند، انتخاب کردم که از قرار زیر است:
۱٫ رادیو زمانه
۲٫ رادیو فردا
۳٫ ردایو آمریکا، VOA
4. بی.بی.سی فارسی
۵٫ دویچه وله فارسی

طبیعتا شبکه های داخلی از این قضیه مستثنا هستند چرا که نوع برخورد با آنها فرق می کند. همچنین سایت های سبز نیز به علت نگاه امنیتی و امکان حذفی که در موردشان وجود دارد، کمتر مورد هک قرار می گیرند، مخصوصا هک فکری که هزینه های زیادی را نیز در بر دارد. حال این ۵ رسانه را به اجمال و براساس تلاش های انجام شده که در معرض افکار عمومی قرار گرفته اند، بررسی می کنیم.

۱٫ رادیو زمانه:
رادیو زمانه که با بودجه مستقیم یک کشور خارجی برای اثرگذاری در میان جوانان و نخبگان فرهنگی ایرانی داخل و خارج کشور تشکیل شده است، از آغاز تاکنون فراز و نشیب زیادی داشته است. دوره اول این رسانه که با حضور آدم های شناخته شده و حرفه ای ایرانی مدیریت می شد، آن چنان برای سیستم اطلاعاتی ایجاد مزاحمت کرده بود که تلاش گسترده ای برای هک فکری یا به اصطلاح “زدن سر” آن آغاز گردید.
فشار اصلی این هک فکری، بر روی طرف خارجی سفارش دهنده قرار داشت به شکلی که با تکیه بر بی اعتمادی ذاتی موجود بین ایرانی ها و هلندی ها، باعث تقویت عدم اعتماد و بینش “سواستفاده تیم ایرانی از موقعیت داده شده” گردید. در عین حال به نظر من تلاش سیستم اطلاعاتی بر آن قرار گرفت که به جای تیم اداره کننده قوی ایرانی، تیمی ضعیف اما پر سر و صدا، اداره رادیو زمانه را بر عهده بگیرد و در عین حال مدیریت مستقیم با طرف خارجی باشد که از ابتدا نتیجه فعالیت چنین تیمی مشخص بود.

رادیو زمانه، در دوره نخست به علت شناخت تیم اداره کننده ایرانی از داخل کشور و دانستن نقاط ضعف و قوت خود و اشراف بر بی برنامگی فرهنگی و فقدان رسانه مناسب برای مقابله در داخل کشور؛ محبوبیت خوبی به دست آورده بود. به عنوان مثال در همان دوره، مصاحبه یکی از نویسندگان سرشناس ایرانی، که از مصاحبه با رسانه های داخلی و خارجی پرهیز می کرد، را در زمانه خواندم. با او تماس گرفتم و از علت شکستن تحریم رسانه ها سوال کردم و در پاسخ شنیدم که “شخصی شناخته شده و با اطلاع از ادبیات و فرهنگ که تمامی آثار مرا خوانده بود آمد و من دو سه ساعتی با او گپ زدم و از این گپ زدن، لذت هم بردم و در انتها حاصل مصاحبه ای شد که شما خواندید. این نویسنده اصلا از ماهیت زمانه اطلاعی نداشت و تنها حرفه ای بودن مصاحبه کننده و نوع برخورد او، باعث شکستن حصر چندین ساله اش شده بود.

رادیو زمانه قوی و اثرگذار، این چنین هدف هک فکری قرار گرفت و در نهایت طرف خارجی، فریب اطلاعاتی را خورد و تیم قوی موسس را کنار گذاشت. از یاد نبریم که یک تیم قوی در حال کار همیشه روی خط قوانین حرکت نمی کند بلکه نیاز به شکستن قوانین خشک دارد و در صورت یک رفتار کاملا قانونی و خشک، از هم می پاشد.

بعد از این هک فکری، نوبت به قدرت نمایی فیزیکی رسید و در روزهای گذشته، “ارتش سایبری ایران” با قدرت نمایی و با هدف ایجاد رعب در میان تیم فنی اداره کننده، سایت زمانه را پایین آورد. گزارش هایی که از این هک به دست آمده است، نشان از پاک شدن بخش زیادی از اطلاعات دارد که خود نشان از دسترسی مناسب و انجام موفق این هک فیزیکی است.

رادیو زمانه کنونی، نه از نظر فکری چیز خاصی دارد، نه از نظر فیزیکی قابل اعتماد است. طرف خارجی هم دیگر ناامید شده است و آب رفته به جوی باز نمی گردد. شاید هک فکری و فیزیکی رادیو زمانه، موفق ترین هک آشکار شده توامان تاکنون در کارنامه سیستم اطلاعاتی ایران باشد.

۲٫ رادیو فردا
رادیو فردا ارزش هک فیزیکی ندارد، در واقع یک شبکه رادیویی انفعالی است که بر مبنای خبر و موسیقی استوار شده است. اما می تواند مورد هک فکری قرار بگیرد. شیوه رادیو زمانه در اینجا هم کاربرد داشته است. در عین حال از شیوه دیگری که به علت عجول بودن آمریکایی ها کاربرد خوبی دارد، استفاده شده است. این شیوه که در دیگر رسانه ها نیز کاربرد دارد، نفوذ آدم های خاکستری در این گونه رسانه هاست.

اما آدم های خاکستری کیستند؟ در تعریف این آدم ها باید گفت کسانی هستند که به علت خصوصیات درونی یا عوامل محیطی، طوری بار آمده اند که هیچ وقت دل به طرف خاصی نمی سپارند، تا زمانی که در ایران باشند یا در رسانه هایی که خط قرمزهای نظام را رعایت می کنند و به آن التزام دارند، در جهت خط فکری آنها فعالیت می کنند و زمانی که در رسانه ای مانند رادیو فردا مشغول می شوند، این فعالیت در جهت خواسته های آنها صورت می گیرد.

آدم های خاکستری، هیچ وقت برای هدف “براندازی” یا “تغییر رژیم” مهره های مناسبی نیستند اما برای رسانه هایی مانند رادیو فردا، تنها آدم های در دسترس هستند. این آدم ها به راحتی با وعده کمک مالی یا تهدید جانی علیه خود یا خانواده اشان که احتمالا در ایران هستند، به ابزار دست سرویس های اطلاعاتی ایران تبدیل می شوند و سر بزنگاه با تحلیل های خود، طرف خارجی را به گمراهی رهنمون می شوند.

به نظرم این شیوه هک فکری به همراه فشار به خبرنگاران این رادیو هر از چند گاه، در مورد رادیو فردا اعمال می شود وآن را به یک رسانه “نه چندان تاثیرگذار” تبدیل کرده است. در واقع اصلا رادیو فردا بی اثر است!

۳٫ رادیو صدای آمریکا VOA

رسانه ای که مدتها تیول یک نفر باشد، تقریبا حتی از هک فکری نیز بی نیاز است. یعنی به معنی واقعه کلمه رادیو صدای آمریکا، ارزش برنامه ریزی ندارد. شاید سرویس های اطلاعاتی ایران، برنامه ای دراز مدت برای کانالیزه کردن شیوه رسیدن اخبار به رادیو صدای آمریکا داشته باشند ـ که قطعا دارند! ـ اما به نظر نمی رسد نیازی به در اختیار گرفتن آدم های این رسانه احساس شود. هر چند در اختیار گرفتن این آدم ها ساده است و همیشه می توان برای آن اقدام کرد!

در یک کلام رادیو صدای آمریکا VOA به خاطر عوامل متعدد خطری نیست که نیاز به هک هیچ بخشی از آن باشد و تنها مهم ترین فعالیت آن، حمایت از فیلترشکن اولتراسرف بوده است که البته در اصل ربطی به این رادیو ندارد و سیاست دولت آمریکا است.

۴٫ بی. بی. سی فارسی BBC Persian

بی. بی. سی فارسی، رسانه کهنه کار انگلیسی که از دیرباز ابزار دست دیپلماسی عمومی و پنهان بریتانیا بوده است، حکایت دیگری دارد. بی. بی. سی بنا بر ضرورت جنگی شکل گرفته است، یعنی این رسانه در اصل برای جنگیدن و پیشتیبانی از جنگ طراحی شده است.

بنگاه سخن پراکنی بریتانیا، شیوه های پنهان و آشکار بسیاری را در فعالیت خود در پیش می گیرد و به جرات می توان گفت از نخستین اهداف هک فکری سرویس های اطلاعاتی ایران بوده است. هم اکنون نیز به نظر من زمین نخست نبرد، بی. بی. سی فارسی است. اما چرا؟

جواب این سوال در شیوه جذب همکار برای بی. بی. سی فارسی نهفته است. این رسانه تا هنگامی که به شکل صوتی و در قالب رادیو بی. بی. سی فعالیت می کرد، از تیم تقریبا بسته ای استفاده می کرد که نفوذ در آن کار ساده ای نبود. البته به نظر من شیوه بی اعتبارسازی منابع در مورد این رسانه قوی از مدت ها قبل به کار رفته است که در بسیاری از موارد بی. بی. سی با هدایت تیم های قوی و به علت استفاده از شیوه های مناسب برای تایید خبر، از آن جسته است. در واقع در میان این چند رسانه های که بررسی می کنیم، بی. بی. سی حرفه ای ترین است و به همین خاطر درگیری پنهان با آن، از همه سنگین تر و بیشتر است.

اما هنگامی بی. بی. سی فارسی تصمیم به راه اندازی تلویزیون به زبان فارسی گرفت، ناگهان یک فرصت طلایی در مقابل سرویس های اطلاعاتی ایران ظاهر شد. تیم بسته بی. بی. سی که به دقت توسط سرویس ضد اطلاعات بریتانیا کنترل می شدند، باز شد و افراد جدیدی وارد آن شدند. این افراد بیشتر از میان روزنامه نگاران اصلاح طلب ایرانی بودند که پس از باز شدن فضای رسانه ای در ایران، فعالیت خود را آغاز کرده بودند.

البته بی. بی. سی با برگزاری برخی دوره های روزنامه نگاری از راه دور ـ که دوره حضوری آن زمانی در ترکیه برگزار شد ـ و نشریه کارگاهی زیگ زاگ، سعی کرده بود همکاران تلویزیون فارسی اش را خود انتخاب کند نه اینکه سرویس های اطلاعاتی ایران آن را برایش انتخاب کنند.

به نظرم بازی اصلی بی. بی. سی و سرویس های اطلاعاتی ایران در داخل بی. بی. سی جریان دارد. شاید ـ و به نظر من قطعا ـ اکثر کسانی که از ایران رفتند و وارد تلویزیون بی. بی. سی فارسی شدند، هیچ ارتباطی با سرویس های اطلاعاتی ایران ندارند، اما ذات محتاط و توطئه گر انگلیسی ها، نمی تواند دربست چنین چیزی را قبول کند! هر پاراگراف خبر، هر عکس و هر گزارش ارائه شده ایرانی ها، توسط آدم های مورد اعتماد و بعضا ناشناس سرویس اطلاعاتی بریتانیا بازنگری می شود و حتی نکات غیر مرتبط در کنار هم قرار داده می شوند تا راه نفوذ اطلاعاتی ایران بسته شود.

گاهی اوقات هم بی. بی. سی هنگام شک کردن به فرد یا افرادی، محیط را برای آنها بازتر می کند تا خودشان را نشان دهند و به قولی مرتکب اشتباهی شوند که ظن همکاری با ایرانی ها را به یقین تبدیل سازد. به نظرم بچه های ایرانی ای که در بی. بی. سی کار می کنند، از این بابت متحمل فشار زیادی می شوند و من شخصا برای این دوستان روزنامه نگار احساس تأسف می کنم که مهارت حرفه ای شان خیلی اوقات نادیده گرفته می شود.

استدلال سرویس اطلاعاتی بریتانیا احتمالا این است که این افراد حتی اگر خودشان همکاری را آغاز نکرده باشند، اما در دوران فعالیت در ایران زیر نظر بوده اند و ممکن است احضار شده باشند و هم اکنون نیز خانواده ایشان در ایران هستند.

شیوه دیگر بازی با بی. بی. سی فارسی، هدف قرار دادن فیزیکی امواج ارسالی از ماهواره ها است که البته دیگر هک فکری نیست و هک فیزیکی کاملی است که توسط بچه های همیشه در صحنه سپاه! عملی می شود، البته این حدس من است!

بی. بی. سی فارسی در نهایت با وجود ایرانی هایی که در آن کار می کنند، پس از مدتی به علت درگیری های اطلاعاتی، با نوعی مشکل از درون روبرو خواهد شد که براساس برد هر طرف بازی یعنی سرویس اطلاعاتی ایران یا انگلستان، نوع این فروپاشی متفاوت خواهد بود.

۵٫ دویچه وله فارسی

از این جهت دویچه وله فارسی را بررسی می کنم که نقش این رسانه به ظاهر بی طرف، کمتر مورد بررسی قرار گرفته است. جایزه وبلاگی دویچه وله را من به عنوان یک دام اطلاعاتی مورد بررسی قرار می دهم. برندگان این جایزه البته تقصیری ندارند بلکه طراحان آن از نظر من به دنبال جذب بخش خاکستری و غیر سیاسی وب بودند.

دویچه وله فارسی از یک طرف آن قدر تاثیر گذار نیست که نیازی به هک فیزیکی باشد و از طرف دیگر به هر حال یک رسانه است و باید برای هک فکری آن کاری کرد. به نظرم بازی برای دویچه وله تازه شروع شده است و آدم های خاکستری و نفوذها تازه در حال رسوخ به دویچه وله هستند.

این پنج رسانه را به اختصار و اجمال و احتمالا با اشتباه بسیار بررسی کردم. اما نه رسانه های مورد هدف سرویس های اطلاعاتی ایران به اینجا ختم می شود و نه راه های نفوذ و تاثیرگذاری و مقابله با این رسانه ها، در این نوشتار احصاء شده اند. بازی رسانه ای سرویس های اطلاعاتی ما با رسانه هایی که سرشان در خارج از ایران است، تازه شروع شده است!