در گذشته پاسخ به این سوال آسان تر می نمود. فرزندان و جانشینان امام حسین (ع) صالح ترین افراد برای خونخواهی ایشان بودند و در طول تاریخ به روش های متعدد دست مدعیان دروغی انتقام حسین(ع) را رو می کردند. به عنوان مثال وقتی ابومسلم خراسانی با ادعای خونخواهی حسین (ع) از بنی امیه، قیام می کند و با شعار “الرضا من آل محمد” برای بنی عباس فعالیت می کند، اگر چه اکثر دوستداران فرزندان پیامبر، به او گرایش پیدا می کنند، اما امامان شیعه با آگاهی از انحرافی بودن دعوت ابومسلم، خواص را از پیوستن به او بر حذر می دارند.

در واقع در آن دوران ملاکی برای شناخت ادعای انتقام خون شهیدان کربلا وجود داشت و وارثان اصلی خون آن امام همام و یارانش مشخص بودند. اگر کسی ادعای ناروایی می کرد، به سرعت از طریق وکلا و نائبان امام یا معتمدین شیعه، مشخص می شد و شیعیان به سرعت به وظیفه خود آگاه می شدند.

این چنین است که در تمامی قیام هایی که به خونخواهی امام حسین (ع) صورت می گیرد، حکومت های وقت بهانه ای برای تعرض به جان امامان شیعه پیدا نمی کنند اگر چه می دانند این قیام ها از اثرات خون حسین (ع) است که ائمه شیعه در حفظ تازگی آن به شدت کوشا هستند.

اما بعد از غیبت امام دوازدهم به ویژه پس از غیبت کبری، دیگر معیار سنجش درست یا انحرافی بودن ادعای خونخواهی امام حسین (ع) به ظاهر از دست می رود.در واقع اگر چه می توان فهمید که شورش یا قیام انجام شده چه اهدافی را تعقیب می کند اما وارث اصلی خون امام حسین(ع) دیگر در میان مردم نیست تا بگوید اهداف پشت پرده ادعای خونخواهی حسین (ع) در این قیام چیست!

البته احادیث فراوانی درباره اینکه امام زمان منتقم اصلی خون امام حسین است، وجود دارد و نشان می دهد که ایشان نیز به مانند سایر ائمه در انتظار خونخواهی حسین(ع) به سر می برد و می توان گفت در واقع بعد از غیبت امام دوازدهم هیچ قیامی برای خونخواهی امام حسین (ع) مشروعیت ندارد!

اما نکته بعدی که در خونخواهی امام حسین(ع) مطرح است، این است که امام زمان(عج) در زمان ظهور از چه کسی انتقام خواهد گرفت؟

در روایات آمده است که همچنان که برخی از انسان های خوب رجعت می کنند، افراد بسیار شریر نیز رجعت می کنند و قاتلین امام حسین(ع) نیز از جمله همین افراد هستند. اینها بر می گردند و جزای اقدام جنایتکارانه اشان را به صورت مادی نیز در این دنیا می بینند.

همچنین می توان گفت انتقام امام زمان(ع)، صرفا متوجه قاتلان حسین(ع) نخواهد بود، بلکه در واقع انتقام مظلومین از ظالمان است. همان طور که امام حسین (ع) نماد مظلومین در کل تاریخ بشریت است، امام زمان نیز نماد عدالت و دفاع از حق مظلوم در سراسر تاریخ است و این انتقام جنبه نمادین نیز دارد.

به هر تقدیر قطعا امام زمان به طور مادی نیز انتقام خون یاران امام حسین و آن امام همام را خواهد گرفت اما اینکه چه کسی مخاطب این انتقام خواهد بود، جای بحث و بررسی بسیار دارد! باشد که هر وقت در دعای ندبه به فراز «أین الطالب بدم المقتول بکربلاـ» می رسیم، در این اندیشه کنیم که مخاطب این انتقام کیست و چگونه انتقامی خواهد بود؟

—-

پی نوشت: این مطلب به عنوان سرمقاله در شماره ۵۲ نشریه ساعت صفر منتشر شده است.

اما این خون حسین (ع) که در عاشورای ۶۱ هجری به زمین تفتیده کربلا ریخته شد، اثرات عمیقی داشت و هم چنان اثرات عمیقی به جا می گذارد. این خون مانند دیگر خون های ریخته شده نیست که از حرکت بایستد در خاک فرو برود، بلکه خونی است که هم چنان جریان دارد و هر روز سرخ تر از قبل در زمان ها و مکان های گوناگون حرکت می کند.
لحظه لحظه واقعه عاشورا، لبالب از درس های شگفت است، اینکه امام حسین (ع) با همه اتمام حجت می کند، اینکه خانواده و اصحاب را در مقابل لشکری با توان ده ها برابر بیشتر قرار می دهد، اینکه جنگ را آغاز نمی کند و اینکه دعوت قبایل را برای گریختن و در شرایط بهتری قیام کردن نمی پذیرد؛ همه درس های انسان ساز و فرا زمانی و فرا مکانی در خود دارد.

اما به غیر از حسین (ع)، ۷۲ نفر دیگر نیز در واقعه عاشورا حاضر بودند که هر یک به واسطه جان های صیقل خورده و روان های پاکی که داشتند، حرکت های بزرگی انجام داده اند. اصحاب و خانواده امام، هر یک در بستر امامت و ولایت رشد کرده بودند که توانستند در لحظه حساس عاشورا، در کنار ولیّ خدا بمانند و افتخار حمایت از ولیّ و دین خدا را در کارنامه خود ثبت کنند.

درس هایی که از حرکت یاران امام به دست می آید برای ما ملموس تر است چرا که این ها به ما نزدیک تر هستند و در فضای آشناتری حرکت می کنند و مانند امام (ع) نیستند که حرکاتش مخصوص به خود است و گره گشایی از آن به اهل فن بر می گردد. یاران امام، در درجاتی قرار داشتند که انسان های عادی نیز توان رسیدن به آن را دارا هستند البته منهای برخی درجاتی که خاص اصحاب و یاران امام حسین (ع) است.
یکی از این درس های مهم و ملموس، ضرورت حفظ جان ولیّ است.

اگر به شرح وقایع عاشورا دقت کنیم، می بینیم که امام حسین (ع) تنها زمانی به میدان می رود که هیچ یک از اصحاب و یاران باقی نمانده اند و همه قبل از امام به میدان رفته اند. علاوه بر این یاران امام اجازه ندادند که قبل از ایشان، هیچ یک از بنی هاشم به میدان بروند، چرا که می خواستند خود را فدای خاندان رسالت و امامت کنند و جانشان را در راه دفاع از خاندان پیامبر بدهند.

شب عاشورا، وقتی حضرت زینب (سلام الله علیها) از پشت خیمه اصحاب گذر می کند، می شنود که یکی از ایشان می گوید اجازه ندهید قبل از شما بنی هاشم به میدان بروند چرا که دفاع از ایشان وظیفه ما است.

از این حرکت اصحاب بر می آید که حفظ جان ولیّ خدا در هر زمان و مکان بر هر چیزی مقدم است و اگر چه می دانی که امام (ع) نیز به شهادت می رسد اما وظیفه تو این است که جانت را قبل از جان امام بدهی، این جاست که ولایت مداری مشخص می شود، وقتی که جانت را قبل از جان معصوم می دهی!

اصحاب و یاران امام (ع) مثل پروانه بر گرد شمع وجود ایشان در روز عاشوار چرخیدند و عاشقانه خود را فدای وجود ایشان کردند تا در تاریخ ثبت شود و همه بدانند که اولین وظیفه هر شخصی، حفظ جان معصوم است چرا که لولا الحجة لساخت الارض باهلها!
در واقع اگر قرار است بین جان و مال و جان امام (ع) انتخابی انجام شود، انتخاب اول حفظ جان امام است و هیچ وظیفه ای بر آن تقدم ندارد. اما اگر امام (ع) خود بخواهد به دلایلی جان خود را فدا کند، تنها خود او مجاز به تصمیم گیری در این باره است و وظیفه اصحاب این است که اجازه ندهند گزندی به جان امام برسد.

این فداکاری و عمل به وظیفه اصحاب و یاران امام حسین، برای امروز ما نیز درس هایی دارد، از همان درس هایی که از واقعه عاشورا بر می آید و متعلق به همه زمان ها و همه مکان ها است. در واقع این درس را اصحاب سایر ائمه سرلوحه خود قرار داده اند و آن تقدم حفظ جان امام (ع) بر همه مسائل دیگر است.

حفظ جان امام زمان (ع) در زمان غیبت نیز، وظیفه ای است که علاوه بر اصحاب امام (ع)، بر دیگران هم واجب است و در هنگام ضرورت، بر همه چیز اولویت پیدا می کند. این درس مهمی است که در طول تاریخ جاری است و امروز هم به ما رسیده است!

——————-

پی نوشت: این مطلب نخستین بار در اینجا، شماره ۵۱ نشریه الکترونیک ساعت صفر منتشر شده است