یکی از بحث های که در زمان ظهور امام زمان (عج) مطرح می شود، نحوه برخورد امام با انفال یا ثروت های عمومی است.
«أنفال» در اصطلاح فقهاى امامیه عبارت از اموالى است که به پیامبر و پس از او به‏جانشینانش اختصاص دارد. آنان آن اموال را به هر نحو که مصلحت بدانند، به مصرف مى‏رسانند. و این خود یک نوع فضیلت و امتیازى است که خداوند، رسول و جانشینان رسولش را به آن مخصوص گردانیده است.
شیعه امامیه تمامی ثروت های عمومی را خاص امام عصر می داند و مصادیق آنها را به شکل زیر احصا کرده است. در نظر شیعه امامیه مصادیق انفال عبارت است از: فی‏ء (زمین هایی که بدون جنگ فتح می شوند)، زمین‏هاى موات، آبادى‏هایى که صاحب ندارد، قله‏ها، وسط درّه‏ها و جنگل‏ها، صفایا(اموال منقولى است که به‏پادشاه کفّار اختصاص داشته و براثر غلبه مسلمانان به‏تصرّف ایشان درآمده است. همچون اسلحه، لباس‏هاى گرانبها و مَرْکب‏هاى ممتازى که ویژه وى بوده است و امثال اینها و نیز اشیایى را که امام از میان غنایم براى خود برمى‏گزیند) و قطایع (اموال غیرمنقول، مانند ساختمان، مزارع و املاک اختصاصى پادشاه کفّار)، غنیمتى که مجاهدان بدون اذن امام به‏دست آورند، ارث کسى که وارث ندارد، معادن، دریاها و بیابان‏هاى لم یزرع و خمس که از ثروت‏هایى است که به امام تعلّق دارد و جز أنفال قرار می گیرد.
در این فرصت کوتاه قصد بررسی نحوه رفتار امام با تمامی مصادیق انفال را نداریم چرا که هم بحث مفصلی است و هم دانش خاصی را می طلبد که از توان نویسنده بیرون است. آنچه در این مجال مختصر مورد بررسی قرار می گیرد، چگونگی بهره برداری امام از یکی از مصادیق انفعال یعنی ثروت های درونی زمین است.

از دیرباز بشر از معادن و ثروت های درونی زمین بهره برداری کرده است، از عصر آهن گرفته تا دوران کنونی ما که اوج استفاده و بهره برداری از این معادن است. ائمه شیعه نیز به این منابع درونی زمین توجه داشته اند و حتی درباره بهره برداری امام زمان (عج) از این ثروت ها نیز احادیثی از ایشان روایت شده است. حضرت علی(ع) در باره شناخت گسترده انسان از طبیعت و بهره برداری از آن می فرماید: “…وتخرج له الارض افالیذ کبدها و تلقی الیه سلما مقالیدها “، و برای او (حضرت قائم عج) آن چه در اعماق زمین است، خارج می شود و همه امکانات خود را برای او (بواسطه تحقیقات علمی وشناخت طبیعت) ظاهر می سازد.

از این فرمایش امام علی(ع) بر می آید که نه تنها قائم آل محمد از ثروت های درونی زمین استفاده می کند، بلکه استفاده کامل و بهینه از این ثروت ها مانند نفت، گاز و معادن در زمان ایشان به وقوع می پیوندد. می دانیم که هر معدنی، عمری دارد و با پایان ذخیره و موجودی، این عمر تمام می شود. به عنوان مثال گزارش های زیادی از پایان نفت در ۳۰ سال آینده وجود دارد. یا معادن اورانیوم تنها در بخش های خاصی از زمین وجود دارد.

اما عرضه شدن ثروت های زمین در زمان قائم، به چه صورت است؟ اینجاست که جواب دادن اندکی مشکل می شود. می توان گفت امام زمان با علم خاصی که از خداوند نزد ایشان است، معادن را به نحو بهتری مورد کاووش و بهره برداری قرار می دهد. به عنوان مثال در چاه های خشکیده نفت در سالیان نخست کشف این طلای سیاه با فناوری جدیدی که حضرت حجت به ارمغان می آورد یا در زمان حکومت ایشان کشف می شود، دوباره ذخایر جدیدی کشف می شود.
در عین حال می توان به گونه دیگری هم جواب داد و گفت با عنایت خداوند متعال به ولی معصوم و مردم عصر ایشان، زمین ذخایر خود را تجدید می کند و دوباره ذخایر مصرف شده، به جای خود باز می گردند و این عنایتی است که خدا به قائم خویش کرده است.

هر کدام از این ها که اتفاق بیفتد، باعث برخورداری مردم آخرالزمان از مواهب طبیعی می شود. دولت امام مهدی نیز با برخورداری از این مواهب طبیعی رشد اقتصادی بسیار بالایی خواهد داشت و با رشد اقتصادی بالا تحت فرمان صاحب الامر، عصر طلایی بشر رقم خواهد خورد.

در واقع چه عصری می تواند طلایی تر از موقعی باشد که حکومت عدل در جهان مستقر است و مواهب طبیعی زمین و دریچه رحمت آسمان به روی مردم باز می باشد؟ حکمی به ناحق صادر نمی شود و حقی به ظلم گرفته نمی شود. حکومت به دست مستضعفان جامعه رسیده است و صاحب واقعی حکومت، بعد از قرن ها، با مهرورزی با تمامی مردم جهان برخورد می کند.

قطعا در چنین زمانی، زمین نیز که در روایات زنده تلقی می شود، از قدم برداشتن مردم بر روی خود، خوشحال است و خوشحالی خود را با عرضه ثروت های درونی خود آشکار می سازد.

————

این مطلب در شماره ۵۳ نشریه الکترونیک ساعت صفر منتشر شده است. لینک