اگر به دیده طنز نگاه کنیم شبیه بازی کودکانه “یک مرغ دارم، روزی چند تا تخم می گذارد؟” شده است که هر کس یک عددی را در هوا می اندازد تا بازی ادامه پیدا کند. به ویژه اینکه در ده سال اخیر این تعیین وقت حمله بارها تکرار شده است. البته وظیفه شیعه کلا تکذیب کردن “وقاتون” است. یعنی کسانی که تعیین وقت می کنند، کذاب و دروغگو هستند.

اما فارغ از طنز، اظهار نظر وزیر دفاع آمریکا درباره حمله به ایران از نظر من حاوی دو نکته مغفول مانده است. دو نکته مهم که دقت به آنها می تواند بر آینده ایران تاثیر بگذارد.

یکم. در مطلبی که واشنگتن پست به نقل از پانه تا منتشر کرده، بیان شده که “ایالات متحده تعهدی ۶۰ ساله به حفظ امنیت اسرائیل دارد و در صورتی که مراکز جمعیتی اسرائیل در معرض خطر باشند، آمریکا خود را متعهد به دفاع از این کشور می‌داند. ” این یعنی در صورت حمله ایران به مراکز جمعیتی اسرائیل، ایالات متحده دست به حمله متقابل به کشور حمله کننده خواهد زد. اما اگر کشور متخاصم به جای حمله به مراکز جمعیتی، به مراکز نظامی اسرائیل حمله کند چه؟

سناریویی را در نظر بگیریم که در آن اسرائیل به تاسیسات هسته ای ایران حمله می کند. ایران هم متقابلا به تاسیسات نظامی و هسته ای اسرائیل که در مراکز جمعیتی قرار ندارند، حمله می کند و با موشک های اعلام شده و اعلام نشده اش، اقدام به نقطه زنی می کند. در این صورت، با توجه به گفته های آقای پانه تا، وزیر دفاع آمریکا، ایالات متحده دخالتی نمی کند چرا که ایران به قول صهیونیست ها قصد ایجاد هولوکاستی دیگر را ندارد.

دوم. وزیر دفاع آمریکا مساله مهم‌تری را اعلام کرده است که در صورت دقت تیم دیپلماسی خارجی ایران، تاثیر مهمی در سیاست خارجی خواهد گذارد. در واقع این نکته، کلید گذر از بحرانی است که در روابط ایران با غرب وجود دارد زیرا همیشه در دل بحران است که راه حل های جدید یا کمتر مورد توجه، امکان طرح می یابند.

براساس گفته های آقای پانه تا، می توان این طور تحلیل کرد که امکان “رویارویی مستقیم میان ایران و اسرائیل بدون دخالت آمریکا” و با تکیه بر تسلیحات متعارف فراهم هست. در واقع دو کشور می توانند با یکدیگر تحت نظارت آمریکا، وارد جنگ موشکی شوند و با سلاح های دوربرد و میان برد خویش به یکدیگر حمله کنند. این حمله نیش زهرآگین نیروهای نظامی اسرائیل را که هر لحظه ادعای حمله می کنند را خواهد گرفت و از سوی دیگر برنامه هسته ای ایران  ـ که به ادعای غربی‌ها مقاصد نظامی دارد ـ را نیز دچار وقفه یا اساس نابود می کند. ایالات متحده بر رفت و آمد موشک ها نظارت خواهد کرد و اجازه نخواهد داد که هیچ یک از دو طرف از تسلیحات هسته ای ـ مگر ایران سلاح هسته ای دارد؟ ـ استفاده کند و در عین حال ایران نیز با خویشتن داری از حمله زمینی به اسرائیل توسط حزب الله لبنان از یک سو و از حمله به نظامیان آمریکایی از سوی دیگر، خودداری خواهد کرد. بعد از یکی دو هفته هم با میانجی گری آمریکا و روسیه و چین، آتش بس توسط نیروهای سازمان ملل برقرار می شود.

تقریبا مشابه این قضیه در هنگام ملی شدن کانال سوئز و درست در ایام انتخابات ریاست جمهوری آمریکا اتفاق افتاده است، و اکنون هم بار دیگر در ایام انتخابات ریاست جمهوری آمریکا هستیم!

از این دو نکته در مجموع می توان به این نتیجه رسید که تهدید تو خالی اسرائیل برای حمله به ایران در ماه های آینده، پاسخی بسیار دردناک از سوی آمریکایی ها به ارمغان آورده است. این پاسخ این است: اگر کسی را تهدید می کنی، خودت هم جورش را بکش!

پی نوشت: اینکه ایران با این طرح آمریکایی ها موافقت می کند، یک مساله دیگر است!

ناگهان اوضاع به هم می ریزد. یکی از رادارهای کوتاه برد، موشکی را نشان می دهد که لحظاتی قبل از زیر آب های خلیج فارس شلیک شده و به سمت نیروگاه هسته ای بوشهر می رود. زنگ خطر دیگری به صدا در می آید، موشک دیگری از سمت افغانستان شلیک شده و به سمت نطنز در حال پرواز است. موشک ها یکی پس از دیگری کشف می شوند. شش موشک کوتاه برد و میان برد از اطراف ایران شلیک شده اند و به زودی به اهدافشان اصابت می کنند.

فرماندهان نظامی، آمریکا را مقصر این حملات عنوان می کنند. موشک از پایگاه های آنها و در واقع از نزدیکی پایگاه های آنها شلیک شده است. چه کس دیگری جرات حمله این چنینی به ایران دارد؟ خصوصا این نکته که دو روز قبل رییس جمهور آمریکا راه حل نظامی را روی میز دانسته است، این ظن را تقویت می کند. فرمان پاسخ گویی به حملات آمریکایی ها صادر می شود. موشک های مختلف به سمت پایگاه های آمریکایی شلیک می شوند.

در مرکز فرماندهی خاورمیان و آفریقای ایالات متحده، سردرگمی شدیدی به وجود آمده است. چرا ایرانی ها به ما حمله می کنند؟ نکند این یک حمله پیش گیرانه به خاطر اظهارات رییس جمهور است؟ پنتاگون فرمان پاسخ گویی به حمله را صادر می کند. صدها موشک به سمت ایران شلیک می شوند. 

حالا دیگر طرف ایرانی از حمله آمریکایی ها مطمئن شده است. موشک های شهاب و موشک … شلیک می شوند. جنگ تازه شده شروع شده است و کسی دیگر نمی تواند این ماشین وحشتناک را متوقف کند.

***

این یک سناریوی تخیلی نیست. هر آن ممکن است که چنین سناریویی اتفاق بیافتد. کلید اصلی، همان چند موشک اولیه هستند که ایرانی ها فکر می کنند از طرف آمریکا شلیک شده است در حالی که احتمالا روح پنتاگون و سایر قوای مسلح ایالات متحده از شلیک آنها مطلع نیست. شاید سال ها بعد یک افسر اطلاعاتی اسرائیلی به شلیک آنها اعتراف کند. شاید یک روزنامه روسی از قول یک مقام اطلاعاتی روسیه فاش کند که دست راستی های آمریکایی ترتیب چنین عملیاتی را داده اند. شاید مشخص شود یک گروه جنگ طلب در داخل ارتش آمریکا، با همراهی یک گروه سیاسی داخل آمریکا این حملات را ترتیب داده اند. حتی شاید القاعده با تشویق عربستان سعودی با تسلیحات مشابه و همکاری گروهی از نظامیان جنگ طلب آمریکایی، چنین کاری را صورت داده اند. از ۱۱ سپتامبر که سخت تر نیست!

مشابه چنین سناریویی را حتی در فیلم های سینمایی نیز می توان دید. در فیلم سالت SALT، جاسوس روسی که از زمان شوروی سابق در سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا نفوذ کرده است، در صحنه پایانی، موشک های آمریکایی را به سمت مکه و تهران نشانه می رود و می گوید: آمریکا در آتش خشم یک میلیارد مسلمان ذوب خواهد شد. در سناریوی مشابه، نیروهای آمریکایی در آتش خشم شیعیان طرفدار ایران و مسلمانانی که ایران را به عنوان تنها سد مقابل آمریکا به رسمیت می شناسند، ذوب می شوند.

اما چه راهی برای جلوگیری از اتفاق افتادن این سناریو و جنگ وجود دارد؟ 

سالیان سال قبل، ایالات متحده آمریکا و اتحاد جماهیر شوروی پس از بحران موشکی کوبا که دو کشور را در آستانه رویارویی اتمی کاملی قرار داد، به این نتیجه رسیدند که یک خط سرخ یا خط داغ میان دو کشور، از بروز جنگ ناخواسته جلوگیری خواهد کرد. این خط سرخ که در ۳۰ ام آگوست ۱۹۶۳ و پس از امضای موافقت نامه برقراری خط داغ میان آمریکا و شوروی سابق، عملیاتی شد، به عنوان الگویی برای جلوگیری از جنگ ناخواسته میان دو کشور بعدها مورد استفاده دیگران نیز قرار گرفت.+ +

اساس ایجاد این خط داغ چنین است که طرفین از بروز جنگ به علت اشتباه در فهمیدن صحبت های طرف مقابل یا اشتباه در تفسیر حرکات آن، خودداری کنند. از سوی دیگر در سال ۱۹۷۱ این توافق حاصل شد که استفاده ناخواسته یا غیر مجاز از سلاح های هسته ای، به وسیله این تلفن به طرف مقابل به سرعت اطلاع داده شود تا جلوی به راه افتادن یک جنگ هسته ای به خاطر استفاده غیر مجاز یا اتفاقی گرفته شود. 

راهی که دو ابرقدرت شرق و غرب رفته اند، این روزها از سوی طرف آمریکایی برای حل مشکلات ارتباطی در شرایط جنگی میان ایران و آمریکا نیز مطرح شده است. پیشنهادی که اگر چه رییس جمهور در نیویورک از آن برای جلوگیری از مخاطرات نظامی میان نیروهای مسلح، استقبال کرده است اما در داخل کشور در دم با واکنش منفی روبرو شده است. البته جواب منفی، همیشه نخستین پاسخ ما ایرانی ها به هر پیشنهادی است تا زمانی که بتوانیم دلایل پشت آن را ارزیابی کنیم. اما کمی تامل در دادن جواب منفی، آن هم زمانی که امنیت خلیج فارس به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی سپرده شده است، بد نیست.

سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، نیرویی مردمی است که بر اصول جنگ نامتقارن تاکید بسیار دارد. در جنگ نامتقارن، که شاید دکترین اصلی نظامی ایران را تشکیل می دهد، نیروهای نظامی نابرابر در مقابله با هم قرار می گیرند و نیرویی که توان مقابله مستقیم را به علت ضعف تجهیزات ندارد، از اصول چریکی یا تاکتیک های غیر متعارف استفاده می کند. تاکتیکی که در خلیج فارس بر استفاده از انبوه قایق های نظامی بسیار سریع در مقابله با ناوهای کند و بزرگ آمریکایی استوار شده است. این نیرو از سربازان مخلص و با اعتقادی تشکیل شده است که شهادت در راه اعتقاد و ایمان را امری بدیهی می دانند.

عین حال نیرویی که با ایمان قلبی و اعتقاد عمل می کند، ممکن است در فهم شرایط استراتزیک و تامین منافع کشور دچار اشتباه شود. همان اشتباهی که یک فرمانده ناوگروه آمریکایی ممکن است در نزدیک شدن تعدادی قایق تندروی ایرانی مرتکب آن شود. برخوردهایی از این دست در خلیج فارس اگر چه از دید من یا یک تحلیلگر سیاسی آمریکایی طبیعی هستند اما ممکن است به درگیری نظامی محدود منجر شوند و در نبود یک خط تماس مستقیم رسمی میان ایران و آمریکا، ممکن است درگیری بزرگتری را رقم بزنند.

فرض کنیم یک قایق بی سرنشین یا یک زیردریایی اسرائیلی برای تحریک گروهی از شناورهای تندروی مسلح ایرانی به موشک حوت (یا همان اشکووال روسی) به آنها شلیک کرده و متواری شود. پاسخ سریع این گروه شناور ایرانی، شلیک موشک حوت به سمت یک شناور سطحی دیگر در همان نزدیکی است که احتمال بسیار زیاد یک ناو آمریکایی خواهد بود. 

به هر حال همان طور که آمریکایی ها نیز گفته اند، پیشنهاد ایجاد چنین خطی، خام و شتابزده است و باید روی آن تامل بیشتری صورت گیرد. از یاد نباید برد که این گونه تصمیم گیری ها در ایران، در حوزه فرماندهی کل قوا هستند و تصمیم گیر نهایی، رهبر انقلاب اسلامی، حضرت آیت الله خامنه ای است. رویه رهبری نشان داده است که ایشان پیشنهادات خوب یا بد را بعد از مشورت با مشاوران ذی صلاح، به دقت بررسی کرده و سپس برای رد یا قبول آن تصمیم می گیرند و چالش های احساسی یا جنگ روانی طرف مقابل، در تصمیم گیری ایشان نقشی ندارد.

پی نوشت: کسی قصد ندارد این صفحه خط داغ مسکو ـ واشنگتن ویکی پدیای انگلیسی را به فارسی هم ترجمه کند و در ویکی پدیای فارسی قرار دهد؟

حسنی که این حضور همه جانبه می‌آورد، به قول خود آمریکایی‌ها، یک دستی حاکمیت است. البته این را به صراحت نمی گویند. یعنی نمی‌آیند توی رسانه‌هایشان عنوان کنند که به خاطر حضور نظامی یا هژمونی برتر ما در این کشورها، هر چه ما بگوییم، در آنجا انجام می‌شود، بلکه دم از حفظ امنیت و روابط استراتژیک با این کشورها می زنند و اینکه در صورت عدم حضورشان، تروریست ها در آنجا لانه می کنند. اصلا هر کشوری که آمریکایی ها در آنجا نباشند، لانه تروریست ها می شود! بماند که عملا عکس این حرف صادق است. جنجال به فراموشی سپرده شده زندان های مخفی و گروه های مخفی ترور آمریکایی، شاهدی بر این حرف است.

حالا چرا الان من یاد این حرف ها افتاده ام؟

صبح رسانه ها را باز می کنی و می بینی این خانم ها و آقایان آمریکایی درباره تروریست بودن ایران دوباره اظهار نظر کرده‌اند. جا دارد در جوابشان بگویم این اظهار نظرهای مشعشتان توی حلقتان برود انشاءالله!

همچنین غرب نشان داده است که در هر مرحله ای، از عملیات پنهان برای ضربه زدن به هسته ای شدن ایران استفاده می کند؛ دانشمندان هسته ای را می رباید، ماشین آلات دستکاری شده را به ایران می فروشد تا در هنگام شروع به کار یا بعد از آن منفجر شوند، ماشین آلات آلوده را به ایران می فروشد تا بعدا به عنوان سندی برای سلاح هسته ای از آن استفاده کند.

آمریکا در واقع دلش یک دشمن قوی می خواهد. دشمنی که بتوان همه را از آن ترساند و در این میان سلاح هسته ای که کابوس نابودی دنیا در اثر استفاده از آن وجود دارد و خود آمریکایی ها به خاطر استفاده از آن، بیش از هر کس دیگری با این کابوس دست و پنجه نرم می کنند؛ بهانه بسیار خوبی است.

به نظرم، آمریکا یک ایران قوی در منطقه، مجهز به سلاح هسته ای با برد محدود که نتواند تمام خاک آمریکا را تهدید کند و مهار شده توسط تحریم ها و همسایه ها و حضور نظامی آمریکا را در طرح و نقشه خود پذیرفته و جای داده است. تنها مشکل این طرح کاسه داغتر از آش شدن اسرائیل است که این وسط برای رهایی از مشکل وجودی و ماهیتی خود، ممکن است دست به ماجراجویی بزند.

این وسط اگر ایران سلاح هسته ای داشته باشد یا خبر داشتن پنهانی آن پخش شود، اتفاق خاصی نمی افتد. فروش محصولات نظامی به شدت بالا می رود، حضور نظامی آمریکایی ها تقویت می شود و اسرائیل باز هم کمک های بیشتری می گیرد. در واقع روند کنونی تغییری نمی کند چون سلاح هسته ای ایران تا سال های متمادی، سلاح هسته ای بزرگ و بی قواره و غیر قابل کاربردی است. زمان می برد تا ایران هم به کلاک های هسته ای تاکتیکی دست پیدا کند، مگر اینکه مثل چین نقشه این ها را از آمریکا بدزدد.

دیر زمانی نخواهد رسید که احمدی نژاد در جمع مردم فلان شهر بگوید: از آنها خواستیم سوخت ۹۰ درصد را برای ساخت بمب هسته ای به ما بدهند و گفتیم اگر ندهند، خودمان غنی می کنیم و همان جا در لحظه دستور غنی کردن ۹۰ درصدی را صادر کند!

برای من سوال مفیدی است چون این فرصت را به من می دهد که فکر کنم و اگر در آینده اتفاق مشابهی افتاد، از تجربه دیگران و حاصل فکر خودم در یک فضای منطقی و دور از هیجان، استفاده کنم و در میانه آن اتفاق ممکن الوقوع تصمیم بهتری بگیرم.

اما اگر همه بخواهند به فکر تصمیم های منطقی باشند، آیا ۱۳ آبان دیگری اتفاق می افتد؟ این سوال هم ذهن من را درگیر می کند.

به راستی در میانه چنین اتفاقات تاریخ سازی، چه تصمیمی باید گرفت؟

هنگامی که مشغول مطالعه شدم، تصمیم گرفتم مجموعه دیدگاه هایم را به عنوان یادداشت هایی منتشر کنم و عنوان اصلی ایران و آمریکا را برای آن برگزیدم. امیدوارم این یادداشت هم برای خودم و هم برای دیگران مفید باشد و البته این اعضای این گروه فرارسی دیجیتال هم بتوانند پاسخ هایی درخور به این حقائق تاریخی بدهند.

یادداشت اول

ایران و آمریکا: رابطه از کجا شروع شد؟

در سال ۱۸۵۰ امیر کبیر به حاجی میرزا احمد خان مصلحت گذار ایران در استانبول دستور داد با جورج مارشال وزیر مختار ایالات متحده آمریکا در عثمانی درباره انعقاد قراردادی بین دو دولت وارد مذاکره شود. این مذاکرات در ۱۹ اکتبر ۱۸۵۱ (۱۲۶۷ هجری قمری) منجر یه انعقاد عهد نامه مودت و کشتیرانی گردید. بر اساس این عهد نامه، روابط بازرگانی و کنسولی بین دو کشور و حق آزادی کشتیرانی در رودخانه‌های دو کشور برقرار شد. همچنین شرط دولت کاملة الوداد میان دو کشور به رسمیت شناخته شد. عهد نامه جدیدی در ۱۳ دسامبر ۱۸۵۶ (۱۲۷۳ هجری قمری)و پس از عزل امیر کبیر میان دو کشور منعقد شد که تنها ناظر یر امور کنسولی و بازرگانی بود. در آن زمان انگلستان مانع گسترش روابط ایران و آمریکا بود.

در سال ۱۸۷۰، ناصرالدین شاه اجازه تأسیس نخستین مرکز مسیونری مذهبی را به آمریکایی‌ها داد به این شرط که فعالیت‌های این مرکز تنها شامل ارمنی‌ها و مسیحیان مقیم تهران شود.

در ژوئن ۱۸۸۳ (۱۳۰۰ هجری قمری) آمریکا اقدام به تأسیس سفارتحانه در ایران کرد و وزیر مختاری به نام ساموئل گرین بنجامین به تهران فرستاد. دولت ایران هم در اکتبر ۱۸۸۸ (میلادی) (۱۳۰۶ هجری قمری) حاج حسینقلی خان صدرالسلطنه، فرزند میرزا آقاخان نوری را به عنوان سفارت به آمریکا فرستاد. وی به نام حاجی واشنگتن در تاریخ ایران ماندگار شده‌است.

تاریخ برقراری رابطه رسمی و موثر ایران و آمریکا به سال ۱۸۸۳ میلادی (۱۲۶۱ شمسی) بر می گردد. آمریکا که تا قبل از این تاریخ میسیونرهای مذهبی و گروه های آموزشی به ایران فرستاده بود و سعی کرده بود با ارائه خدمات پزشکی و درمانی چهره ای انسانی از خود به نمایش بگذارد، به فکر افتاد که از قافله امتیازگیری از ایران عقب نماند و یکی از اولین سفرای آمریکا به نام وینستون، امتیاز ساخت راه آهن تهران ـ بوشهر که محل کنسول گری آمریکا از سال ۱۸۸۴ بود، از ناصرالدین شاه گرفت. (۱)

بعد از او، ادوارد اسپنسر پرات، موفق شد امتیاز تاسیسات سد سازی، استخراج معدن، ساخت راه آهن و تایسی یک بانک را به یک کمپانی امریکایی به نام کمپانی ایران بگیرد.

البته علی غرم گرفتن چنین امتیازاتی به علت سیاست انزواطلبی امریکا که از دکترین مونروئه بر می خاست، و همچنین قدرت و نفوذ سلطه انگلستان و روسیه تزاری باعث شد تا امریکایی ها نتوانند نفوذ خاصی در ایران پیدا کنند.

سپس در ۱۹۰۷، قرارداد تقسیم ایران به دو بخش شمالی و جنوبی بین روسیه تزاری و انگلستان خشم ملت ایران را برانگیخت و امریکایی ها سعی کردند با تکیه بر کمک های بشردوستانه و کمک های ناچیزی در جریان مبارزات مشروطه، چهره مثبتی از خود به نمایش بگذارند. البته نباید منکر روحیات ایده آلیستی برخی از آمریکایی هایی شد که در جریان نهضت مشروطه با ایرانی های همکاری کردند، شد.(۲)

پس از جنگ جهانی اول، که امریکا از نظر تجاری در آن نقش داشت، توجه شرکت های بزرگ امریکایی به ایران جلب شد. استاندارد اویل، کمپانی نفتی سینکلر، کمپانی نفت آمریکا و کمپانی استاندارد وکیوم در سال های مختلف تلاش کردند تا وارد بازار نفت ایران شوند، امری که در ابتدا به علت مخالف انگلیسی ها و سپس به علت سیاست موازنه منفی پیشنهادی دکتر محمد مصدق، میسر نشد.

در این سال ها، حمایت های امریکا از ایران مانند حمایت در برابر شوروی در سازمان ملل، تشویق های جورج آلن برای بازپس گیری آذربایجان و در موافقتنامه نفت با شوروی، باعث شد تا ایرانیان، امریکا را نیروی سومی بپندارند که حاضر است از انها دربرابر همسایه شمالی و جنوبی حمایت کند .

البته باید توجه داشت که اگر چه شاید امریکایی ها عمدا نمی خواستند به عنوان نیروی سوم مطرح شوند، ولی این سابقه باعث شد تا بعدها هر وقت خواستند در کشوری دخالت کنند، خود را به مردم به عنوان ناجی و نیروی سوم نشان بدهند. نظیر کاری که در ویتنام کردند. برای خواندن شیوه های امریکا در مطرح شدن به عنوان نیروی سوم، توصیه می کنم کتاب امریکایی ارام اثر گراهام گرین را بخوانند.

بعد از جنگ جهانی دوم، ایرانیان کوشیدند تا با درگیر ساختن امریکا در سیاست خارجی ایران، به دوران استیلا و فعالیت دلبخواهی انگلیسی و روسیه (شوروی) در ایران خاتمه دهند.

این مساله باعث شد تا فاجعه کودتای ۲۸ مرداد رقم بخورد. چرا که با روی کار امدن ایزنهاور در امریکا و چرچیل در انگلستان، انگلستان توانست با راضی کردن امریکایی ها به اینکه ادامه حکومت مصدق باعث کمونیستی شدن ایران می شود، ایشان را با خود همراه کرده و بدینوسیله انتقام ملی شدن صنعت نفت را بگیرد.

ماجرای غمناک کودتای ۲۸ مرداد و ادامه تاریخ رابطه ایران با امریکا را در پستی دیگر پی می گیرم.

—————

پی نوشت ها:

۱٫ ویکی پدیا، تاریخ روابط ایران و امریکا.

۲٫ سیاست خارجی آمریکا و شاه، مارک گازیوروسکی، ترجمه جمشید زنگنه، ص ۱۵٫